Kanunen düzenlenme altına alınmamış olan hatır senedi ve bedelsizlik kavramları uygulama ve Yargıtay kararları ile ortaya çıkmıştır.
Burada öncelikle belirtmek gerekir ki; hatır çeki gerçek bir alacak-borç ilişkisine dayanmadan düzenlenen çektir. Tarafların kendi aralarında bir faturaya veya herhangi bir alacak- borç ilişkisi dayanmadan tanzim edilen çektir. Bu çek aslında “hatren” düzenlenmekte olup gerçek bir borç ilişkisini yansıtmamaktadır. Ancak gerçek bir borç ilişkisini yansıtmasa da bu çek geçerlidir ve çeki düzenleyen kişi yükümlülüklerine katlanacaktır. Bu nedenle çek baştan itibaren bedelsizdir.
Nitekim Nurkut İNAN, Türk Hukukunda Hatır Senetleri ve Özellikle Hatır Bonoları, Ankara 1969,s.64-65: “Hatır senedi, senette borçlu olarak görünen şahsın, senette yazılı olan meblağın kendi mamelekinden ödenmesini gerektiren bir temel borç olmadığı halde senet alacaklısının kredi temin etmesini veya mali durumunu olduğundan daha iyi göstermesini temin etmek amacıyla düzenlemeyi ya da kabil etmeyi, karşı tarafın da bu senede dayanarak borçludan talepte bulunmamayı veya senet meblağını ödemesi için senette borçlu görünen şahsa temin etmeyi yahut da senedi tedavüle çıkarmamayı taahhüt ettiği senetlerdir. ”
Hatır çekinin “hatren” verildiğine dair elinizde yazılı belge olması ispat açısından çok önem taşımaktadır. Kaldı ki çekin hatır çeki olduğuna dair ispat yükü çeki veren keşideci yani hatır çeki veren kişidir. Nitekim Yargıtay 19. Hukuk Dairesi’nin 2015/12735 Esas, 2015/15286 Karar numaralı ilamında; “Takibe dayanak çekin hatır çeki olduğu yönündeki iddia yazılı delil ile ispat edilmesi gerekmektedir.” şeklinde karar verilmiştir.
HATIR ÇEKİNİN ÖDENMEMESİ DURUMUNDA
Çekin karşılıksız çıkması yani ödememe durumunda sorumluluklar çeki düzenleyen üzerinde doğacaktır. Nitekim bu sonuçlar:
1-Karşılıksız çek keşide etme suçu (savcılık soruşturması)
2-İcra takibiyle karşı karşıya kalma (itiraz etme hakkınız bulunmaktadır)
3-Bankaların çekin karşılıksız çıktığından dolayı bildirim ve yaptırımları (ticari itibar ve güven zedelenmesi) gibi sonuçlar doğacaktır. Bu nedenle dava sürecini iyi ve deneyimli bir avukat aracılığıyla yürütmeniz gerekmektedir.